ADHD – czym jest, jakie daje objawy i jak wygląda diagnostyka oraz leczenie

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, kojarzy się głównie ze szkołą i dziećmi, które nie mogą usiedzieć w miejscu. Tymczasem wiele osób dorosłych również zmaga się z tym problemem, chociaż objawy mogą wyglądać u nich nieco inaczej. Częściej pojawia się poczucie chaosu podczas wykonywania zadań, spóźnienia do pracy i na umówione spotkania, przeciążenie bodźcami oraz narastające zmęczenie. ADHD nie wynika z braku silnej woli ani z lenistwa. To zaburzenie neurorozwojowe, czyli związane ze sposobem rozwoju i pracy układu nerwowego. Warto wiedzieć, gdzie zgłosić się o pomoc, aby nauczyć się funkcjonować z ADHD na co dzień.

ADHD u dzieci i dorosłych – na czym polega to zaburzenie neurorozwojowe?

W klasyfikacji chorób ICD-11 ADHD opisuje się jako utrwalony wzorzec nieuwagi lub nadruchliwości i impulsywności, który wyraźnie utrudnia funkcjonowanie w nauce, pracy lub relacjach. Objawy zwykle pojawiają się przed 12. rokiem życia, choć część osób diagnozowana jest dużo później, kiedy rosną wymagania i kończą się doraźne sposoby radzenia sobie z nimi.

Wokół ADHD narosło wiele nieporozumień. Pierwsze dotyczy rzekomej mody na diagnozowanie się na tę chorobę. Tymczasem zaburzenie to ma jasno opisane kryteria, a problemem bywa raczej zbyt późne rozpoznanie. Drugim często spotykanym mitem jest sprowadzanie ADHD wyłącznie do nadruchliwości. U wielu osób dominuje nieuwaga i trudności wykonawcze związane z planowaniem, organizacją, domykaniem zadań i kontrolą impulsów.

Jak się objawia ADHD? Objawy w pracy, szkole, relacjach i życiu codziennym

Najczęściej mówi się o trzech grupach objawów ADHD: nieuwadze, impulsywności i nadruchliwości. W codziennym funkcjonowaniu widać je w drobiazgach: łatwe rozpraszanie się, gubienie wątków, trudność w utrzymaniu uwagi na zadaniu, odkładanie spraw na później, działanie pod wpływem chwili, przerywanie rozmów, pośpiech w podejmowaniu decyzji. Same w sobie mogą wyglądać niepozornie, ale gdy trwają latami, mocno obciążają.

W pracy częste są problemy z priorytetami, zarządzaniem czasem i kończeniem projektów, zwłaszcza gdy zadania są długotrwałe, wieloetapowe i słabo ustrukturyzowane. W relacjach impulsywność sprzyja konfliktom, a trudność ze skupieniem uwagi bywają odbierana jako brak zainteresowania. U dzieci rzeczywiście częściej dominuje nadruchliwość i kłopot z przestrzeganiem reguł, u dorosłych – dezorganizacja, wewnętrzny niepokój, przeciążenie i szybkie wyczerpanie zasobów samokontroli.

Jak wygląda diagnostyka ADHD? Etapy, testy i wywiad kliniczny

Rozpoznanie ADHD opiera się na wywiadzie klinicznym, analizie objawów w czasie oraz ocenie, czy trudności występują w więcej niż jednym obszarze życia i powodują istotne pogorszenie funkcjonowania. Istotne jest także różnicowanie, ponieważ podobne objawy mogą towarzyszyć m.in. zaburzeniom lękowym, depresji czy zaburzeniom snu. Specjalista może korzystać z wystandaryzowanych kwestionariuszy oraz dodatkowych informacji z otoczenia, jednak diagnoza nie opiera się na jednym teście na ADHD.

Rola psychiatry polega na zebraniu całości obrazu klinicznego, ocenie możliwych trudności współwystępujących oraz zaplanowaniu leczenia. Wytyczne NICE (National Institute for Health and Care Excellence w Wielkiej Brytanii) podkreślają znaczenie systematycznej oceny objawów i funkcjonowania w różnych kontekstach życiowych.

Leczenie ADHD w Gedeon Medica

Postępowanie w ADHD zwykle łączy farmakoterapię z leczeniem psychoterapeutycznym. Zgodnie z rekomendacjami NICE leki mogą zmniejszać nasilenie objawów i ułatwiać koncentrację oraz kontrolę impulsów, natomiast psychoedukacja i praca terapeutyczna pomagają przełożyć poprawę samopoczucia psychicznego na codzienne funkcjonowanie.

W Gedeon Medica punktem wyjścia jest konsultacja psychiatryczna, a także psychologiczne narzędzia diagnostyczne. Formy wsparcia dobieramy do dominujących trudności: organizacji, regulacji emocji, pracy z przeciążeniem czy budowania przewidywalnych nawyków. Celem leczenia jest poprawa codziennego funkcjonowania w pracy, w domu i w relacjach z bliskimi, bez poczucia ciągłej walki o koncentrację.

Źródła:

• www.nice.org.uk/guidance/ng87