24 sierpnia, 2020 WideoWiedza

W kuchni odgrywa jedną z głównych ról. Sól jako źródło sodu jest równie ważna w prawidłowym funkcjonowaniu naszego organizmu. Niektóre pierwiastki nie są przez nas doceniane, nie zwracamy na nie uwagi, lub nie cieszą się dobrą sławą, a to błąd. Dlatego dzisiaj porozmawiamy o soli i sodzie w niej zawartym. Odpowiada dr. Elżbieta Bonder z Gedeon Medica.



8 czerwca, 2020 WideoWiedza

Hemofobia jest jednym z wielu rodzajów fobii. Lęk przed krwią utrudnia codzienne funkcjonowanie, ponieważ często ujawnia się nawet podczas zwykłego skaleczenia lub pobierania krwi do badań. Hemofobia jest schorzeniem całkowicie uleczalnym, terapią chorych zajmują się psychologowie bądź psychiatrzy.


breakfast-690128_1280-1200x800.jpg

10 kwietnia, 2020 Wiedza

Agnieszka Chruścikowska

Ze względów bezpieczeństwa, w czasie pandemii musimy pozostać w domu. Pracujemy, uczymy się w zaciszu własnego mieszkania, ale także bardzo często nudzimy się. Nuda jest to czynnik skłaniający Nas do zjadania dużej ilości pożywienia. Nie bez znaczenia dla naszej masy ciała jest także ograniczona aktywność fizyczna – możemy wychodzić z naszych domów tylko w ważnych sprawach jak np. zakupy.

Właściwe żywienie, niezależnie od wieku człowieka, jest jednym z bazowych czynników decydujących o prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

Nadmierna masa ciała (nadwaga i otyłość) to nie tylko niezależne choroby, ale także czynniki ryzyka innych chorób.  W tabeli 1 przedstawione zostały choroby, których ryzyko wystąpienia jest zwiększone u osób otyłych.

Tabela 1. Choroby, których ryzyko w otyłości jest zwiększone

  Znaczne zwiększenie ryzyka (względne
ryzyko > 3)*
  Umiarkowane zwiększenie ryzyka
(względne ryzyko ok. 2 – 3)*
  Łagodne zwiększenie ryzyka (względne ryzyko ok. 1 – 2)*
  Cukrzyca  Choroba niedokrwienna serca (ChNS)  Nowotwory
  Dyslipidemia  Hiperurikemia i dna
moczanowa
  Bóle krzyża
  Oporność na insulinę  Zwyrodnieniowa choroba
stawów (kolana)

* Względne ryzyko informuje ile razy częściej wymieniona choroba występuje u niektórych ludzi otyłych niż u osób bez otyłości.

W tym niełatwym dla Nas wszystkim czasie powinniśmy zwracać uwagę na jakość wybieranych przez Nas produktów.
Aby nie przytyć powinniśmy spożywać dużo warzyw. Szczególnie godne polecenia są tzw. warzywa 3-procentowe, które zawierają minimalne ilości węglowodanów. Do tej grupy należą warzywa kapustne poza brukselką, ogórki, sałata, szpinak, pomidory oraz rzodkiewki. Także wskazane są warzywa 6-procentowe, które zawierają 6% węglowodanów w swej objętości. Należą do nich min.: marchewka, brukselka, buraki. Spożycie owoców powinno być zredukowane ze względu na dużo zawartość węglowodanów prostych.

Pojadanie między posiłkami

Pojadanie definiuje się najczęściej jako spożywanie żywności pomiędzy posiłkami głównymi, za które uznaje się: śniadanie, obiad i kolację.
Pojadanie jest to częste zjawisko, gdy siedzimy w domu. Pojadamy z różnych powodów np. gdy nam się nudzi lub gdy jest nam smutno.
Ważne jest by unikać pojadania szczególnie słodyczy, które może prowadzić do nadmiernej masy ciała. Zamiast chrupać ciastka lub chipsy możemy pokroić marchewkę lub ogórka w słupki i jeść z sosem na bazie jogurtu naturalnego.

Spożywanie żywności typu fast-food

Mimo że wiele lokali gastronomicznych jest teraz zamkniętych, to możemy jedzenie typu fast-food zamawiać na wynos.

Wpływ spożycia żywności fast food na stan zdrowia zależy m.in. od takich czynników jak: wartość odżywcza wybranego z menu posiłku lub produktu, ilości spożywanego posiłku lub produktu, częstości spożywania tego typu żywności.
Większość posiłków podawanych w restauracjach fast- food ma dużo kalorii, tłuszczu całkowitego, nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu i sodu . W popularnej sieci restauracji typu fast-food, jeden hamburger ma 255kcal, średnia porcja frytek to ok. 300kcal.

Spożywanie częste takiego typu żywności przy braku aktywności fizycznej może prowadzić do nadwagi i otyłości.

Jeśli mamy ochotę na jedzenia ,,na wynos” zamawiajmy dania, które nie są smażone na głębokim tłuszczu, dania, które zawierają dużo warzyw.
Możemy także ,,uzdrowić” fast-food. Należy zwracać uwagę na wszelkiego rodzaju sosy, powinniśmy wybierać sosy np. na bazie jogurtu naturalnego, unikać sosów z majonezem. Gdy zamierzamy zamówić danie fast-food, nie róbmy tego, gdy jesteśmy wygłodzeni, gdyż zamówimy o wiele więcej i o wiele więcej zjemy niż powinniśmy.

W domu także możemy przygotowywać smaczne przekąski np. frytki pieczone w piekarniku, chipsy z jarmużu.

Stosowane techniki kulinarne

Uważa się, że dobrze jest, aby najczęstszym sposobem przyrządzania posiłków było gotowanie, gotowanie na parze, pieczenie, ewentualnie grillowanie, a najrzadszym – smażenie. Smażenie nie jest korzystną techniką kulinarną, przyczynia się do dodatniego bilansu energetycznego. 1 łyżka oleju ma 100 kcal – dodając ją do smażenia, o tyle zwiększamy wartość energetyczną przygotowywanej potrawy.

Płyny

Nie można ograniczać  płynów.

Powinniśmy spożywać wody mineralne niegazowane, niesłodzoną słabą herbatę, niesłodzoną kawę, warzywne soki, herbaty owocowe bez cukru. Unikajmy napojów typu cola, jedna szklana coli (240ml) ma ok. 100 kcal.
Minimalna podaż wody z całodziennej racji pokarmowej powinna wynosić ok. 2 litry.

Sód

Powinniśmy także szczególną uwagę zwracać na ilość przyjmowanego sodu. Sód zawarty jest w soli kuchennej. Sprzyja on zatrzymywaniu wody w organizmie i zwiększaniu się ciśnienia tętniczego krwi.

Nie powinno się spożywać więcej niż ok. 2,5-3,0 g sodu na dobę, czyli ok. 5,0-6,0g soli kuchennej.
Obniżenie spożycia soli o 3g dziennie może zmniejszyć ciśnienie tętnicze zarówno u osób chorych na nadciśnienie jak i u osób mających prawidłowe ciśnienie krwi. Zaś zmniejszenie spożycia soli o 6g/ dobę zmniejsza o 30% ryzyko wystąpienia udarów i o 25% choroby niedokrwiennej serca.

Duże ilości soli znajdują się m.in. w chipsach. W 100g tego produktu jest ok. 2g soli, czyli ok. 40% naszego zapotrzebowania.

Zalecane sposoby obniżania spożycia sodu to: stosowanie przypraw bez soli, ograniczenie spożywania produktów z konserw, paczkowanych a także gotowych, ograniczenie wędzonych i marynowanych produktów, używanie bardzo oszczędnie soli do gotowania i przy stole, czytanie składu produktu na opakowaniu.

Ilość posiłków

Powinniśmy zjadać 4-5 posiłków dziennie. Przerwy między nimi nie powinny być krótsze niż 3 godziny. Ostatni posiłek powinien być spożyty przynajmniej na 2 godziny przed snem.

W publikacjach sformułowaną tezę, że częstość spożywania posiłków może odgrywać znaczącą rolę w zapobieganiu nadwagi i pomóc w zachowaniu prawidłowej masy ciała. Większa liczba spożywanych posiłków, obniża poposiłkową reakcję metabolizmu lipidów i wydzielanie insuliny. Udowodniono, że osoby spożywające więcej niż 4 posiłki dziennie charakteryzowały się statystycznie zmiennie niższymi stężeniami cholesterolu w porównaniu do spożywających od 1 do 2 posiłków.

Stwierdzono także, obniżenie poziomu cholesterolu LDL wraz ze wzrostem częstości spożywanych posiłków.

Regularność posiłków

Powinniśmy pamiętać, że regularność posiłków korzystnie wpływa na termogenezę, a także poprawia wrażliwość na insulinę.

Osoby spożywające posiłki nieregularnie mają mniejszą termogenezę, a więc i w tym mechanizmie są narażone na dodatni bilans energetyczny, a w konsekwencji na wzrost masy ciała.

W tym niełatwym czasie dbajmy o siebie, niech zdobyta wiedza żywieniowa będzie dla Nas nauką na całe życie.


jedzenie-srodziemnomorskie-1200x801.jpg

18 listopada, 2019 Wiedza

Dieta śródziemnomorska pochodzi z regionu basenu morza śródziemnomorskiego, stąd też można spotkać się z określeniem ,,dieta basenu śródziemnego”, jest określana jako model zdrowej diety.
Istnieje wiele odmian diety śródziemnomorskiej w zależności od regionu Morza Śródziemnego, nie mniej jednak jest ona uznana za najzdrowszy model żywienia.

Śródziemnomorska dieta łączy w sobie tradycje kulinarne greckie, sycylijskie, tureckie, portugalskie, hiszpańskie, tunezyjskie, marokańskie oraz inne. Jest to dieta prawie wegetariańska wykorzystująca produkty uzyskiwane z upraw miejscowych, w minimalnym stopniu przetwarzanych . Żywność przygotowywana jest z użyciem dużej ilości oliwy, cebuli, czosnku oraz ziół.

Dieta śródziemnomorska bogata jest w nienasycone kwasy tłuszczowe. Kwasy tłuszczowe dzielone są w zależności od liczby podwójnych wiązań w cząsteczce. Kwasy tłuszczowe mogą być nasycone, jednonienasycone lub wielonienasycone. Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), zwane witaminą F, są to wielonienasycone kwasy tłuszczowe, zalicza się do nich kwasy omega-3,  omega-6. Określenie „niezbędne” używane jest po to, by podkreślić konieczność obecności tych, kwasów w pożywieniu człowieka.

Jednonienasycone kwasy tłuszczowe

Oliwa to podstawowy tłuszcz stosowanym w diecie śródziemnomorskiej. W wielu badaniach wykazano, że dieta z dużą zawartością kwasów jednonienasyconych  obniża stężenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL  w takim samym stopniu jak diety ubogotłuszczowe, z tym że bogata w oliwę dieta śródziemnomorska ma równocześnie korzystniejszy wpływ na stężenie tri glicerydów oraz cholesterolu frakcji HDL.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe

Głównym WNKT z rodziny omega 6 jest kwas linolowy. Występuje w nasionach roślin oleistych. Bogate w kwas linolowy są oleje: słonecznikowy, kukurydziany i sojowy. Przedstawicielami WNKT z rodziny omega 3 jest kwas  α-linolenowy. Kwas α-linolenowy występuje  przede wszystkim w rybach  morskich, olejach roślinnych (lniany, rzepakowy). Do roślinnych źródeł  omega 3 należą  także rośliny strączkowe, a także orzechy i siemię lniane.

Polifenole

Dieta śródziemnomorska bogata jest w polifenole roślinne. Jak sama nazwa wskazuje występują tylko w świecie roślinnym a więc m.in. w owocach. Polifenole roślinne chronią witaminę C, karotenoidy,  wielonienasycone kwasy tłuszczowe, lipoproteiny przed działaniem wolnych rodników. Wśród polifenoli naturalnych dużą aktywność przeciwutleniającą wskazują flawonoidy. Występują w łodygach, liściach oraz owocach prawie wszystkich roślin.

Tabela 1. Zawartość polifenoli w wybranych owocach

 

 

 

 

 

Na podstawie: Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. PZWL, Warszawa 2005

Owoce i warzywa mają silne właściwości przeciwutleniające. Zaleca się aby człowiek konsumował codziennie produkty roślinne zawierające 3000 – 5000 jednostek ORAC (Oxidative radical absorbance capacity czyli z ang. zdolność pochłaniania wolnych rodników) (Tabela 2) .

Tabela 2. Zestawienie produktów roślinnych o dużej zdolności neutralizowania wolnych rodników – ilość jednostek ORAC   na 100 g produktu

 

 

 

 

 

 


Na podstawie: Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. PZWL, Warszawa 2005

Porównanie diety śródziemnomorskiej z innymi dietami przedstawia Tabela 3.

Tabela 3. Porównanie składu  różnych diet

SkładnikiDieta myśliwego/

/zbieracza

Niskowęglowo-danowa

(dieta Atkinsa)

Tradycyjna niskotłuszczowa

(dieta Ornisha)

Tradycyjna śródziemnomorska
Białko (%)Wysoka (19-35)Umiarkowana

(18-23)

Niska (<15)Umiarkowana

(16-23)

Węglowodany (%)Umiarkowana

(22-44)

Umiarkowana

(4-26)

Umiarkowana (80)Umiarkowana (50)
Tłuszcz całkowity (%)Umiarkowana

(28-47)

Wysoka (51-78)Niska (<70)Umiarkowana (30)
Kwasy tłuszczowe

Nasycone

UmiarkowanaNiskaNiskaNiska
Kwasy tłuszczowe

Jednonienasycone

WysokaUmiarkowanaNiskaWysoka
Kwasy tłuszczowe wielonienasyconeUmiarkowanaUmiarkowanaNiskaUmiarkowana
Kwasy tłuszczowe

omega-3

WysokaNiskaNiskaWysoka
Włóknik całkowityWysokaNiskaWysokaWysoka
Owoce i warzywaWysokaNiskaWysokaWysoka
Orzechy i nasionaUmiarkowanaNiskaNiskaUmiarkowana
SólNiskaWysokaNiskaUmiarkowana
Cukry rafinowaneNiskaNiskaNiskaNiska
Indeks glikemicznyNiskiNiskiWysokiNiski

Poniżej przedstawiono Piramidę diety śródziemnomorskiej

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rys. 1) Piramida diety śródziemnomorskiej

Dieta śródziemnomorska w profilaktyce chorób

W diecie śródziemnomorskiej wysokie jest spożycie oliwy z oliwek. Oliwa z oliwek ma kardioprotekcyjne właściwości, które wiążą się nie tylko z korzystnym wpływem na profil lipidowy, lecz także z obniżaniem ciśnienia tętniczego, hamowaniem utleniania cholesterolu LDL, właściwościami przeciwzkrzepowymi a także zmniejszeniem insulino oporności.
Omawiana dieta charakteryzuje się także dużym spożyciem ryb. Konsumpcja ryb uważana jest od dawna za ważny czynnik w prewencji choroby niedokrwiennej serca. Spożywanie 2 lub więcej dań z ryb tygodniowo wiązało się z mniejszym o 30% ryzykiem zachorowania kobiet na chorobę niedokrwienną serca oraz wydatnie zmniejszało ryzyko nagłego zgonu na zawał serca mężczyzn. Badania Cardiovascular Health Study dowiodły, że spożywanie tuńczyka lub innych ryb w ciągu 9 lat obniżyło ryzyko zgonu z powodu zawału serca o 49% oraz zgonu w przebiegu zawału serca z arytmią o prawie 60%. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe mają bardzo duży wpływ na profilaktykę i leczenie nadmiernej masy ciała . Z badań wynika, że ludzie z nadwagą lub otyłością  mają niższe stężenie kwasów omega 3 w osoczu w porównaniu do osób ze zdrową masą ciała. Przy włączeniu suplementacji kwasami omega 3, stwierdzono pozytywny ich wpływ na obniżenie masy ciała. Kwasy EPA oraz DHA przyspieszają metabolizm, regulują apetyt, zwiększają uczucie sytości.  Dieta niskotłuszczowa z prawidłową ilością kwasów omega 3 wpływa korzystnie na zmniejszenie cholesterolu frakcji LDL, zwiększenie stężenia cholesterolu frakcji HDL, zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego oraz obniżenie stężenia triglicerydów, normalizacji ciśnienia krwi oraz wskaźników insulino wrażliwości.

Do innych właściwości zdrowotnych kwasów omega 3 zaliczamy:

  • korzystne działanie na narząd wzroku,
  • pobudzanie oraz regulowanie czynności układu immunologicznego i hormonalnego,
  • pozytywny wpływ na odczuwanie bólu,
  • stymulacje produkcji neurotransmiterów (właściwości antydepresyjne).

Badania prowadzone wśród młodych ludzi w przedziale wiekowym 2-18 lat wykazały, że spożycie ryb będących źródłem kwasów omega rośnie wraz z wiekiem. W krajach, gdzie ryby są głównym składnikiem diety spożycie kwasów omega 3 jest znacznie wyższe niż w państwach, w których dominuje dieta uboga w ryby . W  Europie spożywa się około 0,1-0,5 g/dobę kwasów omega-3, w USA 0,1-0,2 g/ dobę  a  w  Japonii do 2 g/dobę .

Dieta  śródziemnomorska bogata jest w antyoksydanty. Rola antyoksydantów w żywieniu polega nie tylko na inhibicji stresu tlenowego oraz neutralizacji wolnych rodników ale również na podobnym działaniu w odniesieniu do stresu karbonylowego. Ten ostatni wywołują glukotoksyny występujące w produktach spożywczych bogatych w tłuszcze oraz w mniejszym stopniu w rybach oraz jajach. Natomiast produkty pełnoziarniste, warzywa i owoce zawierają niewielkie ilości tych związków. Związki te będące produktami zaawansowanej glikacji (advanced glycation end products) są aktywne biologicznie. Powstają jako efekt spontanicznej interakcji tłuszczów i białek z węglowodanami. Zawartość glukotoksyn w produktach spożywczych jest proporcjonalna do okresu przechowywania żywności, czasu i temperatury obróbki termicznej oraz stopnia odwodnienia potraw. Związki te posiadają właściwości miażdżycorodne i diabetogenne.

Dieta śródziemnomorska bogata jest także w fitosterole. Fitosterole  hamują wchłanianie cholesterolu zwierzęcego obecnego w produktach żywnościowych.  Hipolipemizujące działanie fitosteroli po raz pierwszy wykazano na początku lat 50-tych, najpierw u szczurów a następnie u ludzi.

Tabela 4. Ilość fitosteroli w mg na 100 gramów produktu

Nazwa produktuFitosterole
Oleje

rośliny strączkowe

nasiona słonecznika

nasiona sezamu

100 – 500

220

500 – 700

450 – 700

Na podstawie: Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. PZWL, Warszawa 2005

Dieta  śródziemnomorska zawiera także dużo błonnika pokarmowego. Według definicji opracowanej przez American Association of Cereal Chemist (AACC), błonnik pokarmowy to „jadalne części roślin, a także pochodne węglowodanów, odporne na trawienie oraz wchłanianie w jelicie cienkim człowieka a także częściowo lub całkowicie fermentowane w jelicie grubym” .

Błonnik obejmuje  nieskrobiowe polisacharydy m.in.:

  • celulozę,
  • hemicelulozę,
  • pektyny,
  • niestrawne dekstryny,
  • skrobię oporną,
  • gumy,
  • śluzy.

Głównym źródłem błonnika pokarmowego w diecie są produkty zbożowe, ale też owoce, warzywa i nasiona roślin strączkowych. Błonnik pokarmowy zapobiega zaparciom, pełni bardzo ważną funkcję w profilaktyce nowotworów, szczególnie nowotworu jelita grubego. W badaniach The European Prospective Investigation on Cancer and Nutrition, przebadano ponad pół miliona osób w celu oceny zależności pomiędzy żywieniem a chorobami nowotworowymi. W badaniach wzięły udział takie państwa jak m.in.: Niemcy, Francja, Grecja, Hiszpania, Norwegia, Szwecja czy Wielka Brytania. W opublikowanym raporcie, naukowcy ocenili, iż w porównaniu z osobami spożywającymi 15 g błonnika dziennie u osób dostarczających 35 g tego składnika, ryzyko wystąpienia choroby nowotworowej obniżyło się o 40%.

Dieta bogata w błonnik ma szczególne znaczenie dla chorych na cukrzycę typu 2, ponieważ niektóre rodzaje błonnika pokarmowego zmniejszają tempo wydzielania insuliny i pozwalają uniknąć gwałtownego spadku poziomu cukru.

Tabela 5. Wpływ wybranych frakcji błonnika na organizm człowieka

Frakcje błonnikaWpływ na:
poziom glukozypoziom lipidówperystaltykęPozostałe
PektynyObniżenie poposiłkowego stężenia glukozyObniżenie cholesterolu—-Zwiększenie wydalania kwasów żółciowych
Gumy.Obniżenie stężenia glukozy na czczo i poposiłkowego; wzrost wrażliwości na insulinęObniżenie cholesterolu i trój glicerydów—-Obniżenie ciśnienia tętniczego
Betaglukan.Obniżenie poposiłkowego stężenia glukozyObniżenie cholesterol.—-Wzrost mikroflory – zwiększenie fermentacji
InulinaObniżenie stężenia glukozy i insuliny na czczo—-Przyspieszenie; zwiększenie masy stolca.Zwiększenie liczby komórek mikroflory jelitowej
Celuloza.—-—-Przyspieszenie; zwiększenie masy stolca—-
Hemiceluloza—-—-Przyspieszenie; zwiększenie masy stolca—-
Lignina—-—-Przyspieszenie; zwiększenie masy stolca—-

Źródło: opracowanie własne na podstawie [Dembiński Ł., Banaszkiewicz A., Radzikowski A. [2010]: Dieta bogatoresztkowa – definicja korzyści i normy w pediatrii, Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka, nr 12, 139-145.

Piśmiennictwo:
1.  Mizgier M., Jeszka J., Jarząbek-Bielecka G., Rola Diety Śródziemnomorskiej w zapobieganiu nadwadze i otyłości, niektórym chorobom dietozależnym oraz jej wpływ na długość życia, Nowiny Lekarskie 2010, 79,6,451-454.
2.  Willet W., Sacks F., Trichopoulou A. w sp.,Mediterranean diet pyramid: a cultural model for healthy eating. Am. J.Clin. Nutr., 1995, 61, 1402-1406.
3.  Ciborowska H., Dietetyka, PZWL Warszawa 2004.
4.  Gawęcki J., Hryniewski L. i wsp., Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, PWN, Warszawa 1998.
5.  Majewska M., Czeczot H. Flawonoidy w profilaktyce i terapii. Terapia i Leki 2009; 65(5):369-77.;
6.  https://foodnerdsf.files.wordpress.com/2010/10/deanornishpyramid.pdf sczytano dn. 14.03.2018 godz. 11.00;
7.  Wahzburg U., Kratz M., Cullen P.: Mediterranean diet, olive oil and health. Eur. J.Sci. Technol., 2002, 104, 698-705.;
8.  Bettino M., Ferreiro M. S.: Ageing and the Mediterranean diet, a review of the role of dietary fats. Public Health Nutr., 2004, 7, 953-958.; Boskou D.: Olive oil: minor constituents and health. CRC Press. Boca Raton, 2009, pp. 1-4, 21-24, 45-52.
9.  Nowak Z.J. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 w siatkówce i praktyce medycznej – blaski i cienie, Magazyn Lekarza Okulisty, 2009, 3, 4, 208.
10.  Fried LP., Tangen C., Walston J., I wsp., Frailty in older adults: evidens for a phenotype, J Gerontol Biol Sci Med Sci, 2001, 56, M 146-57.
11.  de Lorgeril M., Salen P., Defaye P., Rabaeus M., Recent findings on the health effects of omega-3 fatty acids and statins, and their interactions: do statins inhibit omega-3?”, BMC med., 2013, 11,5.
12.  Kolanowski W., Uchman Z., Świderski F., Oszacowanie poziomu długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych w diecie dorosłych mieszkańców Warszawy, Bromat. Chem. Toksykol., 2004, 37, 137-144.
13.  Klepacka A.: Przeciwglikacyjne właściwości ekstraktów roślinnych bogatych w polifenole, Postępy fitoterapii, 2, 2013, 127-131.
14.  http://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2014/11_2011_048-051.pdf sczytano dn. 15.03.2018 godz. 11.00.
15.  Komolka P., Górecka D.,[2012]: Wpływ obróbki termicznej warzyw kapustnych na zawartość błonnika pokarmowego, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2 (81), 68-76.
16.  Kaczmarek Z. [2015]: Ile kalorii ma błonnik? Dostęp internetowy:http://www.trener.pl/odzywianie/ile-kalorii-ma-blonnik sczytano dn. 15.03.2018 godz 11.30.
17.  Howe R.G., Benito E., Castelleto R. [1992]: Dietary Intake of Fiber and Decreased Risk of Cancers of the Colon and Rectum: Evidence From the Combined Analysis of 13 Case-Control Studies, Journal of the National Cancer Institute, 84 (24), 1887-1896.
18.  Scientific Opinion on Dietary Reference Values for carbohydrates and dietary fibre [2010], EFSA Journal, 8(3), 1462.

 


medica-logo-white

Gedeon Medica to 4 poradnie psychologiczno-psychiatryczne w Wilanowie, Piasecznie, Konstancinie-Jeziorna i Zalesiu Dolnym.

Posiadamy bogatą ofertę terapii psychologicznych oraz zespół wysoko wyspecjalizowanych lekarzy, którzy prowadzą także całodobowe Centra Terapii w Konstancin Jeziorna i Zalesie Dolne.

Aktualności

Wszelkie prawa zastrzeżone (c) 2016-2020 Gedeon Medica

Polityka prywatności | Regulamin konsultacji online | Obowiązek informacyjny